Холм – горад каралёў Русі

| Без катэгорыі

У далёкім 1253 годзе галіцка-валынскі князь Даніла Раманавіч атрымаў ад Рымскага папы каралеўскую карону, стаўшы такім чынам першым каралём Русі. Сталіцай каралеўства стаў горад Холм, дзе яшчэ за 15 год да каранацыі Даніла Раманавіч узвёў сабе замак-рэзідэнцыю.


Ведаючы гэты гістарычны факт, я не мог не згадзіцца на прапанову маіх украінскіх сяброў наведаць гэта слаўнае месца, што ляжыць цяпер у Польшчы, каля самай мяжы з Украінай.

Сённяшні Холм, які па-польску завецца трохі іначай – Хэлм – павятовы гарадок (такі сабе райцэнтр) у Люблінскім ваяводстве.

Ад Любліну мы ехалі маршруткай дзесьці трохі больш за гадзіну. Траса была даволі загружаная – усё ж такі галоўная дарога на Валынь.

Як і большасць польскіх «райцэнтраў» горад аказаўся даволі ахайным і задбаным. Адметна, што прыгажосць тут спрабуюць стварыць не толькі ў гістарычным цэнтры, але і на перыферыі.

А гэта ўжо самы што ні ёсць цэнтр. Цэгла на пярэднім плане сімвалізуе падмуркі Холмскай ратушы, якая да нашага часу не захавалася. На заднім плане польская паліцыя і «хуткая» – заклапочаныя лёсам падпіўшага грамадзяніна.

>

Гарадскі транспарт Холму аказаўся «багаты й разнастайны»…

Зацікавіў незвычайны дызайн шапіку RUCH (гэта такі польскі Белсаюздрук). Звычайна «рухаўскі» шапік – нецікавая каробка зялёнага колеру. Акрамя газет і часопісаў тут таксама прадаюцца «капіталістычная атрыбуты» – марсы, снікерсы, Кока-Кола.

Увесь горад раскіданы па пагорках. Акурат побач з месцам, адкуль зроблены здымак, знаходзіцца ўваход у крэйдавыя шахты. Сёння тут музей, у які, на жаль, мы не патрапілі. Кажуць, месца чымсьці нагадвае саляныя шахты ў Вялічцы, толькі меншыя памерам і брэнд не такі «раскручаны».

Храмы гораду і сёння сведчаць пра шматканфесійнасць.

Каталіцкі касцёл Разаслання Святых Апосталаў (1753-1763) …

… і праваслаўная царква Святога Яна Тэолага (1846-1849).

Сэрцам Холму з’яўляецца замкавая гара. Менавіта тут знаходзіўся замак Данілы Галіцкага і месцілася сядзіба праваслаўнай епархіі.

Сёння дамінантай гары з’яўляецца Сабор Багародзіцы, як кажуць украінцы, або Базіліка Найсвяцейшай Панны Марыі, як кажуць палякі.

З канца XVI ст. да 1870-х гэта была ўніяцкая святыня – сядзіба холмскіх уніяцкіх епіскапаў. Калі ў Беларусі ўнія была скасавана (1839), то ў Холме, які ўваходзіў у аўтаномнае Царства Польскае, расейцы унію часова не чапалі. Холм тады стаў сталіцай усіх уніятаў Расійскай імперыі. І прыходы нашага Сапоцкіна, або той жа падгарадзенскай Зарачанкі (тады яшчэ Балі) падпарадкоўваліся холмскаму ўніяцкаму епіскапу.

У 1875 царскія ўлады вырашылі пакончыць з уніяй назусім, ліквідаваўшы яе і ў Царстве Польскім. Каб адзначыць гэту падзею, побач з апошнім уніяцкім саборам была збудавана новая званіца. Тая вежа, што мы ўбачылі, пазнейшая. Тады ж званіца завяршалася традыцыйнай сусальнай расейска-праваслаўнай макаўкай, што мела ўзвышацца над Холмам і сімвалізаваць «исконную русскость и православность» холмскай зямлі.

Сабор стаў праваслаўным. І прабыў ім да 1919 года, калі быў перададзены рыма-каталікам. Касцёлам храм з’яўляецца і сёння. У храме захоўваецца абраз Маці Божай, які, як кажуць, паходзіць яшчэ з часоў Галіцка-Валынскага княства.

Уваходзім у базіліку. Поўна дзяцей, ксёндз грае на гітары і спявае разам з дзецьмі – ідзе рэпетыцыя.

Найстарэйшым з тых будынкаў з’яўляецца т.зв. Усцілужская Брама (1616 г.), названая так ад Усцілуга, гораду на Валыні.

І апошняя адметнасць замкавай гары – шыкоўная панарама сучаснага гораду.

Яшчэ за час падарожжа я даведаўся, што Холм дарагі ўкраінцам не толькі за далёкае мінулае. Аказваецца, тут нарадзіўся Міхайла Грушэўскі – украінскі навуковец і першы прэзідэнт Украінскай Народнай Рэспублікі.

Такім у той дзень мы ўбачылі Холм. Дарэчы, зірніце на беларускую купюру ў 50 рублёў. Надпіс «Холмскія вароты» пад папулярнай карцінкай Брэсцкай крэпасці сведчыць, што не ўсе дарогі вядуць у Рым. Акурат тая з Брэсту вядзе ад крэпасці сюды – у колішнюю сталіцу дзяржавы Regnum Rusiae.

Здымкі: Сяргей Кузняцоў, Марта Цімашэнка, Ларыса Калеснік

На застаўцы: Побач з базілікай размясціўся комплекс будынкаў колішняга кляштару базыльянаў.